Niniejszy artykuł został poświęcony zagadnieniu przygotowania profesjonalnego projektu instalacji piorunochronnej, który wymaga od projektanta nie tylko solidnego przygotowania od strony teoretycznej i praktycznej, ale również posiadania doświadczenia. Pierwszym krokiem do uzyskania wysokiego poziomu ochrony odgromowej jest opracowanie projektu – zewnętrznej i wewnętrznej instalacji LPS (ang. Lightning Protection System). A zatem, jakie elementy powinien zawierać dobry projekt instalacji odgromowej? Co wpływa na bezpieczeństwo projektowanego systemu? Jakie czynności muszą zostać wykonane przed przystąpieniem do projektowania systemu instalacji odgromowej?
Spis treści
1. Projekt instalacji odgromowej podstawą bezpieczeństwa obiektu budowlanego
2. Projekt instalacji odgromowej – kluczowe elementy
3. Montaż instalacji odgromowej – normy prawne
4. Na co zwrócić uwagę, przygotowując projekt instalacji odgromowej?
5. Podsumowanie
6. [FAQ] AN-KOM odpowiada na pytania klientów nt. projektu instalacji odgromowej
Projekt instalacji odgromowej podstawą bezpieczeństwa obiektu budowlanego
Praktyka branżowa pokazuje, że inwestorzy często podchodzą do instalacji odgromowej z dystansem, a nawet z nieuzasadnioną ignorancją w kwestii bezpieczeństwa, twierdząc, że jeżeli przepisy prawa budowlanego nie wymagają montażu odgromienia, np. w przypadku budynków jednorodzinnych, to oznacza, że piorunochron jest zbędny. Ścisłe trzymanie się litery prawa mające na celu spełnienie wyłącznie niezbędnych wymogów technicznych bez wątpienia jest zgodne z przepisami. Jednak należy pamiętać, że tak bezrefleksyjne postrzeganie ochrony odgromowej przez inwestora jest skrajną nieodpowiedzialnością oraz zupełnie niepotrzebnym stwarzaniem ryzyka dla użytkowników obiektu.
W związku z powyższym profesjonalnie zaprojektowany i wykonany system LPS jest niezwykle ważnym elementem ochrony budynku i przebywających w nim ludzi. Dzięki odgromieniu możliwa jest skuteczna ochrona zdrowia i życia ludzi przebywających w budynku i jego najbliższym otoczeniu przed działaniem prądu pioruna. Co więcej, instalacja odgromowa zapewnia skuteczną ochronę dobytku, który może zostać utracony wskutek pożaru wywołanego uderzeniem pioruna.
Projekt instalacji odgromowej – kluczowe elementy
Naszym zdaniem w przypadku instalacji odgromowej wątpliwe zapewnienia wykonawcy (często bez uprawnień), że „będzie pan zadowolony”, nie okazując przy tym żadnych dokumentów czy projektu są sprzeczne nie tylko z logiką, ale również z podstawowymi zasadami bezpieczeństwa. Jest to szczególnie ważne, kiedy głównymi użytkownikami obiektu budowlanego będą ludzie. Dlatego sporządzenie projektu powinien wykonać projektant posiadający uprawnienia budowlane do projektowania w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i energetycznych (najlepiej bez ograniczeń). Ponadto, projektant musi posiadać aktualny wpis do Izby Inżynierów Budownictwa oraz wykupione obowiązkowe ubezpieczenie OC dla architektów i inżynierów budownictwa. Warto zaznaczyć, że wszystkie etapy projektowania oraz montażu systemu instalacji odgromowej muszą być zgodne z normami jakości. Podstawą prawną podczas projektowania odgromienia oraz wykonania instalacji są Polskie Normy, a także norma PN-EN 62305. Każdy z elementów, który tworzy zewnętrzny i wewnętrzny system LPS, powinien posiadać odpowiedni certyfikat jakości i zostać dopuszczony do obrotu na polskim rynku.
Przed rozpoczęciem prac montażowych elementów odgromienia, obowiązkowo należy zadbać o:
- wykonanie analizy ryzyka szkód piorunowych,
- określenie klasy LPS,
- opracowanie projektu zgodnie z obowiązującymi normami.
Istotne na etapie projektowania instalacji odgromowej jest powierzenie niezbędnych prac profesjonalistom, którzy posiadają stosowne i aktualne uprawnienia elektryczne (np. SEP G1 E). Wysoce niewskazane jest, aby montaż instalacji odgromowej wykonywał np. dekarz, jeżeli nie ma ku temu uprawnień, co niestety nadal bywa praktykowane.
Prawidłowo wykonany projekt instalacji odgromowej musi zawierać:
- szczegółowe informacje dotyczące każdego elementu instalacji odgromowej zewnętrznej i wewnętrznej,
- szczegółowe informacje na temat doboru i umiejscowienia elementów instalacji odgromowej.
Co ważne – rzetelne sporządzenie projektu instalacji odgromowej obejmuje wykonanie niezbędnych obliczeń inżynierskich, na podstawie których dokonuje się doboru odpowiedniej klasy elementów systemu oraz wybiera ich umiejscowienie.
Zgodnie z zasadami projektowania elektrotechnicznego w profesjonalnym projekcie odgromienia muszą znaleźć się kluczowe dane, które dotyczą m.in.:
- systemu wyrównania potencjałów,
- ochrony przepięciowej instalacji zasilania,
- ochrony przeciwprzepięciowej sygnałowej,
- uziemienia,
- prowadzenia przewodów i kabli oraz odstępów izolacyjnych,
- kompatybilności elektromagnetycznej.
Montaż instalacji odgromowej – normy prawne
Obowiązujące przepisy prawa, również te wynikające z norm technicznych obejmują swoim zakresem projektowanie oraz wszelkie prace budowlane, w tym realizację instalacji LPS.
Projekt i wykonanie instalacji odgromowej muszą być zgodne z:
- serią norm PN-EN 62305 (cz. 1 – 4) Ochrona odgromowa,
- normą PN-IEC 60364–4–443 Instalacje elektryczne niskiego napięcia – ochrona przed przejściowymi przepięciami atmosferycznymi lub łączeniowymi,
- normą PN-EN 62561-1 – Wymagania dotyczące elementów połączeniowych,
- Ustawą o Normalizacji, z dnia 12 września 2002 r., oraz Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie „Warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie” z kolejnymi zmianami.
Nasze doświadczenia potwierdzają, że norma PN-EN 62305 (cz. 1 – 4) Ochrona odgromowa stanowi podstawę projektowania systemu odgromowego. Jej zapisy zawierają wytyczne dotyczące zasad ogólnych, zarządzania ryzykiem, uszkodzeń fizycznych obiektów i zagrożenia życia, a także urządzeń elektrycznych i elektronicznych. Stosowanie się do zapisów tej normy w głównej mierze ma wpływ na prawidłowe wykonanie wysokiej klasy instalacji odgromowej, która zapewnia odpowiedni poziom bezpieczeństwa.
Ponadto – zgodnie z przepisami – projekt musi również spełniać wymagania normy PN-EN 62561–1, która dotyczy elementów połączeniowych. Istotną kwestią jest również przestrzeganie normy PN-EN 1991-1-4:2008 – Eurokod 1: Oddziaływania na konstrukcje – Część 1-4: Oddziaływania wiatru, która dotyczy pomiarów i badań dla masztów odgromowych.
Na co zwrócić uwagę, przygotowując projekt instalacji odgromowej?
Bazując na wieloletnim doświadczeniu w produkcji i dostarczaniu certyfikowanych produktów odgromowych, wiedzy technicznej oraz kontaktach z wykonawcami, należy stwierdzić, że powstanie dobrego projektu bezpiecznej instalacji odgromowej jest uzależnione od rzetelnego pozyskania danych nt. chronionego obiektu.
Dodatkowo, warto zwrócić uwagę na wspomnianą zgodność z obowiązującymi normami oraz dopasowanie do specyfiki budynku i jego otoczenia. Oznacza to, że dla projektanta bardzo ważne są dane dotyczące przeznaczenia budynku, jego konstrukcji oraz lokalizacji.
Ostatnim, ale nie mniej istotnym aspektem jest prawidłowe wykonanie analizy ryzyka uwzględniającej różnego rodzaju współczynniki, które pozwalają określić poziom i zakres ryzyka związanego m.in. z utratą życia. Na podstawie oceny ryzyka określany jest również poziom ochrony odgromowej i klasa systemu LPS.
Podsumowanie
Zgodnie z obowiązującymi wymaganiami z zakresu uwarunkowań technicznych i bezpieczeństwa, rzetelny projekt instalacji odgromowej powinien zawierać:
- elementy zewnętrznej instalacji odgromowej;
- projekt wewnętrznej instalacji odgromowej, która uwzględnia m.in. wyrównanie potencjałów;
- informacje nt. uziemienia;
- rozwiązania dot. ochrony przed napięciem dotykowym i krokowym;
- informacje o sposobie rozprowadzenia zwodów i przewodów odprowadzających, a także odstępów izolacyjnych.
Należy podkreślić, że z profesjonalnym projektem instalacji odgromowej mamy do czynienia wyłącznie wtedy, gdy zawiera on rysunki techniczne i obliczenia inżynierskie.
Rekomendujemy, aby opracowanie i zatwierdzenie projektu zawsze było zlecane osobie posiadającej aktualne uprawnienia w zakresie projektowania instalacji elektrycznych. Z kolei dobór elementów systemu odgromowego powinien uwzględniać jedynie nowoczesne produkty z certyfikatami, które zostały dopuszczone do sprzedaży na terytorium Polski.
[FAQ] AN-KOM odpowiada na pytania klientów nt. projektu instalacji odgromowej
Kto może sporządzić i zatwierdzić projekt instalacji odgromowej?
Przepisy są tutaj jednoznaczne – może to być wyłącznie osoba posiadająca uprawnienia budowlane do projektowania (lub projektowania i kierowania robotami) w specjalności instalacyjnej w zakresie sieci, instalacji i urządzeń elektrycznych i energetycznych. Optymalnie, jeśli są one bez ograniczeń.
Warto dodać, że osoba posiadająca ww. uprawnienia budowlane nawet bez ograniczeń, ale tylko do kierowania robotami budowlanymi, nie może zatwierdzać (podpisywać) projektów instalacji odgromowych.
Czy analiza ryzyka jest obowiązkowa przy projektowaniu instalacji odgromowej?
Tak, ponieważ jest zawarta w podstawowym dokumencie technicznym dot. systemów odgromowych, czyli normie PN-EN 62305-2:2012 (Ochrona odgromowa – Część 2: Zarządzanie ryzykiem). Norma ta jest swego rodzaju technicznym podręcznikiem projektanta, niezbędnym przy opracowywaniu nowoczesnej i bezpiecznej instalacji odgromowej.
Co powinien zawierać profesjonalny projekt instalacji odgromowej?
Zanim powstanie projekt, należy wykonać analizę ryzyka szkód piorunowych oraz określić klasę LPS. Mając te dane, można przejść do sporządzenia projektu, którego kluczowymi elementami są:
- obliczenia inżynierskie;
- dane techniczne nt. poszczególnych elementów systemu odgromowego zarówno zewnętrznego, jak i wewnętrznego;
- informacje nt. wyboru i lokalizacji elementów systemu odgromowego (m.in.: zwodów, tras przewodów odprowadzających, odstępów izolacyjnych, uziemienia);
- rysunki techniczne;
- podpis (pieczątkę) projektanta posiadającego odpowiednie i aktualne uprawnienia budowlane.
Dlaczego zgodność projektu z normą PN-EN 62305 jest tak ważna?
Norma PN-EN 62305 stanowi fundament dla wszelkich czynności związanych z projektowaniem i wykonawstwem każdego systemu odgromowego, ponieważ określa szczegółowe parametry techniczne dla danej instalacji w danych warunkach i otoczeniu. Zastosowanie się do wytycznych zawartych w normie pozwala zachować najwyższy poziom bezpieczeństwa projektowanego systemu odgromowego.
Kiedy konieczne jest ponowne wykonanie projektu instalacji odgromowej?
Wynika to przede wszystkim z konieczności zachowania standardów technicznych i bezpieczeństwa. Dzieje się tak w przypadku wprowadzenia zmian w projekcie architektoniczno-budowlanym, głównie w obrębie dachu (np. inne pokrycie dachowe, zmiana kąta nachylenia, montażu fotowoltaiki, anten czy instalacji klimatyzacyjno-wentylacyjnych). W międzyczasie mogą też wejść w życie nowe przepisy budowlane i normy. W efekcie zmiany te skutkują uzgodnieniami technicznymi z projektantem, a nierzadko potrzebą sporządzenia nowego projektu instalacji odgromowej.
Opracowanie: Zespół Doradców AN-KOM